CMR va TIR: xalqaro yuk tashish hujjatlari

CMR yuk xati xalqaro avtomobil tashuvi haqidagi ma'lumotlarni qayd etadi va tashish shartlarini tasdiqlaydi. TIR kitobchasi TIR tizimi bo'yicha bojxona tranzitida ishlatiladi. Yo'nalish va bojxona tartibiga qarab, bitta tashuvda ikkala hujjat ham kerak bo'lishi mumkin. Maqola umumiy ma'lumot beradi va huquqiy yoki bojxona maslahati o'rnini bosmaydi.

CMR nima?

CMR yuk xati yuklarni xalqaro avtomobil yo'llarida tashish shartnomasi to'g'risidagi konvensiya doirasidagi tashuvlarda qo'llanadi. Unda jo'natuvchi, tashuvchi va qabul qiluvchi, yuk ortish va yetkazib berish joylari hamda yuk haqidagi ma'lumotlar ko'rsatiladi.

• Qog'oz shaklidagi yuk xati odatda uchta asl nusxada tuziladi: biri jo'natuvchida qoladi, biri yuk bilan birga boradi, biri tashuvchida qoladi.
• U tashish shartnomasi tuzilganini va tashuvchi yukni qabul qilganini tasdiqlovchi dalil bo'lib xizmat qiladi.
• Yukni qabul qilish va topshirishda ko'rinadigan shikastlar, yetishmayotgan yuk joylari va boshqa izohlar qayd etiladi.

TIR nima?

TIR — xalqaro bojxona tranziti tizimi. TIR kitobchasi (TIR Carnet) shu tizimda ishlatiladigan bojxona hujjatidir. Tizim boj va soliqlarni to'lash majburiyati yuzaga kelsa, ularning to'lanishi uchun kafolatni nazarda tutadi. Odatda yuk bunday tashuvga ruxsat berilgan, bojxona plombasi qo'yilgan avtomobil yoki konteynerda tashiladi. Tartib ishtirokchi davlatlar orqali tranzitni soddalashtiradi, ammo bojxona yo'l davomida ham yukni tekshirishi mumkin.

CMR va TIR birga qanday qo'llanadi?

• CMR yuk xati: yukni kim, kim uchun va qanday shartlarda tashishini qayd etadi.
• TIR kitobchasi: yukni TIR tartibi bo'yicha bojxona nazorati ostida olib o'tishda ishlatiladi.

Bitta tashuvda CMR yuk xati va TIR kitobchasi birga qo'llanishi mumkin. Boshqa hollarda CMR yuk xati bilan birga boshqa bojxona tartibi qo'llanadi. Hujjatlarning vazifalari turlicha, shuning uchun biri ikkinchisining o'rnini bosmaydi.

Safardan oldin qaysi hujjatlarni tayyorlash kerak?

• Jo'natuvchining invoysi (tijorat hisob-fakturasi) va qadoqlash ro'yxati.
• To'ldirilgan va yuk ma'lumotlari bilan solishtirilgan CMR yuk xati.
• Tashuv TIR tartibida amalga oshirilsa, TIR kitobchasi va avtomobil yoki konteynerga tegishli ruxsat hujjatlari.
• Haydovchi hujjatlari, mashinaning ro'yxatdan o'tganlik guvohnomasi va yo'nalish bo'yicha zarur ruxsatnomalar.

Kerakli hujjatlar yo'nalishdagi davlatlar, yuk va bojxona tartibiga bog'liq. Safardan oldin amaldagi talablarni bojxona brokeri yoki tegishli idoralardan aniqlang. Har bir hujjatni kim tayyorlashini jo'natuvchi va qabul qiluvchi bilan oldindan kelishib oling. Platformadan foydalanish haqidagi savollar uchun yordam markaziga murojaat qiling.